Ngày 14/10/2026, Trung tâm Nghiên cứu về Giới, Gia đình và Môi trường trong Phát triển (CGFED) phối hợp với Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Nông dân xã Hải An, tỉnh Ninh Bình tổ chức chương trình truyền thông “Loại bỏ hóa chất trừ sâu độc hại vì sức khỏe và môi trường”. Hoạt động hưởng ứng chiến dịch “16 Ngày Hành động Toàn cầu về Nông nghiệp Sinh thái năm 2026”, nhằm nâng cao nhận thức về những rủi ro từ hóa chất trừ sâu đối với sức khỏe con người và môi trường, đồng thời thúc đẩy các giải pháp giảm sự phụ thuộc vào hóa chất trừ sâu trong sản xuất nông nghiệp, hướng tới loại bỏ các loại hóa chất độc hại cao.
Chương trình truyền thông có sự tham gia của đại diện Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam xã Hải An, Trung tâm Dịch vụ sự nghiệp công, đại diện Ban Giám hiệu trường trung học cơ sở, Ban Thường vụ Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Nông dân, cùng đại diện người dân và nữ nông dân tại địa phương.
Bà Nguyễn Kim Thúy – Giám đốc CGFED phát biểu tại chương trình
Nâng cao nhận thức về tác động của hóa chất trừ sâu đối với sức khỏe con người và môi trường
Hóa chất trừ sâu được sử dụng trong sản xuất nông nghiệp nhằm kiểm soát sâu bệnh. Tuy nhiên, việc sử dụng hóa chất trừ sâu, đặc biệt là các hóa chất trừ sâu độc hại cao (HHPs), đặt ra những nguy cơ đáng lo ngại đối với sức khỏe con người, môi trường và hệ sinh thái.
Tại chương trình, CGFED đã chia sẻ những thông tin về các con đường tiếp xúc với hóa chất trừ sâu và những tác động tiềm ẩn đối với sức khỏe và môi trường. Người trực tiếp sản xuất nông nghiệp có thể tiếp xúc với hóa chất trong quá trình pha trộn, phun thuốc, vệ sinh dụng cụ hoặc làm việc tại những khu vực vừa được xử lý bằng hóa chất trừ sâu.
Bên cạnh nguy cơ tiếp xúc trong lao động nông nghiệp, hóa chất trừ sâu còn có thể ảnh hưởng đến những người không trực tiếp tham gia phun thuốc thông qua sự phát tán trong môi trường sống.
Đặc biệt, chương trình cũng nhấn mạnh những nguy cơ đối với trẻ em – nhóm đối tượng có thể tiếp xúc với hóa chất trừ sâu từ giai đoạn trước khi sinh và trong quá trình phát triển. Sự tiếp xúc có thể xảy ra thông qua người mẹ trong thời kỳ mang thai, không khí tại khu vực sinh sống hoặc trường học gần nơi sử dụng hóa chất trừ sâu, cũng như nguồn nước và các thành phần môi trường có nguy cơ bị ô nhiễm. Trẻ em cần được bảo vệ và tránh tiếp xúc với các hóa chất có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với sức khỏe lâu dài.
Không chỉ tác động đến con người, hóa chất trừ sâu còn có thể phát tán vào đất, nguồn nước và ảnh hưởng đến các sinh vật. Việc sử dụng không phù hợp và quản lý chất thải từ hóa chất trừ sâu không đúng cách có thể làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến đa dạng sinh học và chất lượng hệ sinh thái nông nghiệp.
Chia sẻ bằng chứng nghiên cứu về hóa chất trừ sâu tại Việt Nam
Một nội dung quan trọng của chương trình là giới thiệu các phát hiện từ hoạt động nghiên cứu và giám sát hóa chất trừ sâu do CGFED thực hiện tại Việt Nam. Đáng chú ý, kết quả nghiên cứu do CGFED thực hiện năm 2022 cho thấy một số hóa chất trừ sâu độc hại đã bị cấm sử dụng theo quy định của Việt Nam nhưng vẫn được ghi nhận có bán trên một số sàn thương mại điện tử.
Phát hiện này đặt ra yêu cầu tiếp tục tăng cường công tác quản lý, giám sát việc kinh doanh và sử dụng hóa chất trừ sâu, đồng thời nâng cao khả năng tiếp cận thông tin của người dân về những hóa chất có nguy cơ gây hại đối với sức khỏe và môi trường.
Bên cạnh việc chia sẻ kết quả nghiên cứu, CGFED cũng giới thiệu kinh nghiệm triển khai hoạt động Giám sát hành động sử dụng hóa chất trừ sâu dựa vào cộng đồng (CPAM) đã triển khai đối với các địa phương khác. CPAM là phương pháp thúc đẩy sự tham gia trực tiếp của người dân trong việc quan sát, ghi nhận và thu thập thông tin về thực trạng sử dụng hóa chất trừ sâu tại cộng đồng. Sự tham gia này không chỉ góp phần nâng cao kiến thức và năng lực của người tham gia, mà còn khẳng định vai trò của họ trong việc tạo ra bằng chứng, chia sẻ thông tin và thúc đẩy những thay đổi có lợi cho sức khỏe cộng đồng và môi trường.
Thúc đẩy nông nghiệp sinh thái nhằm giảm phụ thuộc và từng bước loại bỏ hóa chất trừ sâu độc hại
Chương trình truyền thông tập trung giới thiệu những giải pháp nhằm giảm sự phụ thuộc vào hóa chất trong sản xuất nông nghiệp, hướng tới loại bỏ các hóa chất trừ sâu độc hại cao. Trong đó, nông nghiệp sinh thái được giới thiệu là một hướng tiếp cận quan trọng nhằm xây dựng hệ thống sản xuất nông nghiệp an toàn và bền vững hơn.
Khác với phương thức sản xuất phụ thuộc nhiều vào các vật tư hóa học từ bên ngoài, nông nghiệp sinh thái chú trọng vận dụng các nguyên lý sinh thái vào quá trình canh tác, bảo vệ và cải thiện sức khỏe đất, duy trì đa dạng sinh học, sử dụng hiệu quả tài nguyên và tăng cường khả năng tự điều tiết của hệ sinh thái nông nghiệp.
Từ nhận thức đến hành động: Những đề xuất thiết thực từ cộng đồng
Điểm nhấn của chương trình là hoạt động thảo luận nhóm, trong đó những người tham gia cùng trao đổi về câu hỏi: “Chúng ta có thể làm gì để giảm nguy cơ từ hóa chất trừ sâu? Ai cần tham gia?”
Các ý kiến được đưa ra không chỉ phản ánh sự quan tâm của người tham gia đối với những nguy cơ từ hóa chất trừ sâu, mà còn thể hiện mong muốn tìm kiếm các giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương.
Thứ nhất, tăng cường truyền thông và nâng cao nhận thức của cộng đồng.
Người tham gia đề xuất đẩy mạnh việc chia sẻ thông tin về tác hại của hóa chất trừ sâu và các biện pháp phòng ngừa thông qua nhiều kênh khác nhau như các cuộc họp thôn, hoạt động của Hội Liên hiệp Phụ nữ, Hội Nông dân, các tổ chức đoàn thể và mạng xã hội.
Đặc biệt, các nhóm nhấn mạnh vai trò của trường học trong việc nâng cao nhận thức cho học sinh về sức khỏe và môi trường. Một số hình thức được đề xuất bao gồm tổ chức các cuộc thi vẽ tranh, thiết kế áp phích, lồng ghép nội dung bảo vệ môi trường vào hoạt động giáo dục và trải nghiệm, đồng thời tạo điều kiện để học sinh tham gia những hoạt động thực hành như ủ phân hữu cơ, phân vi sinh.
Thứ hai, thúc đẩy các thực hành sản xuất nông nghiệp sinh thái.
Các nhóm thảo luận đề xuất hạn chế sử dụng hóa chất trừ sâu, tăng cường tìm hiểu và áp dụng những biện pháp sinh học trong quản lý sâu bệnh. Bên cạnh đó, việc sử dụng phân hữu cơ, phân vi sinh, tận dụng rơm rạ và phụ phẩm nông nghiệp. Một số ý kiến cũng đề cập đến các chế phẩm có nguồn gốc thực vật như tỏi, gừng, ớt, sả.
Thứ ba, tăng cường các biện pháp bảo vệ sức khỏe của người trực tiếp sản xuất.
Người tham gia nhấn mạnh sự cần thiết của việc nâng cao kiến thức về sử dụng hóa chất trừ sâu và trang bị đầy đủ phương tiện bảo hộ lao động phù hợp trong quá sử dụng
Thứ tư, thực hiện thu gom và xử lý bao bì hóa chất trừ sâu đúng quy định.
Các nhóm thống nhất về tầm quan trọng của việc thu gom vỏ chai, bao bì và các vật dụng chứa hóa chất trừ sâu sau sử dụng, không để phát tán ra môi trường.
Thứ năm, huy động sự tham gia của nhiều bên trong cộng đồng.
Một điểm chung trong kết quả thảo luận là nhận thức rằng giảm nguy cơ từ hóa chất trừ sâu không phải trách nhiệm riêng của người trực tiếp sản xuất nông nghiệp. Chính quyền địa phương, các tổ chức đoàn thể, trường học, giáo viên, học sinh, các hộ gia đình và người dân đều có thể đóng góp thông qua việc chia sẻ thông tin, thay đổi thực hành và hỗ trợ những hoạt động bảo vệ sức khỏe, môi trường.
Đặc biệt, việc huy động sự tham gia của phụ nữ và nông dân – những người có kinh nghiệm trực tiếp trong sản xuất và đời sống cộng đồng – có ý nghĩa quan trọng để các giải pháp được đề xuất phù hợp với nhu cầu và điều kiện thực tế.
Thông qua hoạt động truyền thông, CGFED tiếp tục thúc đẩy cách tiếp cận kết nối bằng chứng nghiên cứu, kinh nghiệm thực tiễn và sự tham gia của cộng đồng, đồng thời khẳng định vai trò của phụ nữ, nông dân và các bên liên quan trong quá trình tìm kiếm những giải pháp bảo vệ sức khỏe và môi trường.
Hưởng ứng chiến dịch 16 Ngày Hành động Toàn cầu về Nông nghiệp Sinh thái năm 2026, hoạt động tại xã Hải An cũng góp phần lan tỏa thông điệp về sự cần thiết của việc giảm phụ thuộc và tiến tới loại bỏ các hóa chất trừ sâu độc hại cao, thúc đẩy những hệ thống nông nghiệp an toàn, công bằng và bền vững hơn.
