Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và những biến động kinh tế toàn cầu, hệ thống an sinh xã hội không chỉ đóng vai trò là lưới an toàn tạm thời mà còn là nền tảng an ninh thiết yếu. Một hệ thống an sinh xã hội mạnh mẽ giúp bảo vệ sinh kế, thúc đẩy an ninh lương thực và sức khỏe, đồng thời nâng cao khả năng chống chọi với các cú sốc.
Một trong những thành tựu đáng ghi nhận nhất trong nỗ lực bảo trợ xã hội của Việt Nam là tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế cao, với 92,04% dân số có bảo hiểm và khoảng 34% dân số được bao phủ bởi bảo hiểm xã hội. Trong những năm khó khăn 2020-2021 do đại dịch COVID-19, Chính phủ đã có những biện pháp chủ động bằng cách huy động nguồn lực khổng lồ cho công tác phòng chống dịch, lên tới khoảng 376.200 tỷ VNĐ tính đến ngày 31/12/2021. Nhà nước cũng hỗ trợ phân phối khoảng 142.017,3 tấn gạo, góp phần đảm bảo an ninh lương thực trong cuộc khủng hoảng. Nhìn chung, Chính phủ đã phân bổ ước tính 351.170 tỷ VNĐ cho việc ứng phó dịch bệnh trong giai đoạn hai năm này. Ngoài ra, theo Nghị quyết số 42/NQ-CP nhằm hỗ trợ người dân bị ảnh hưởng bởi đại dịch, Chính phủ đã giải ngân 14.023 tỷ VNĐ trong năm 2020.
Mặc dù vậy, việc thực hiện các chính sách an sinh xã hội vẫn đối mặt với những thách thức lớn như:
Bảo hiểm Y tế (BHYT) – Thách thức tiếp cận
Mặc dù, Việt Nam đã đạt được thành tựu quan trọng trong việc mở rộng bao phủ BHYT, đạt mức 92,04% dân số (Số liệu tính đến năm 2019) nhưng hiệu quả thực tế vẫn bị hạn chế do tình trạng quá tải tại các cơ sở y tế công lập và thời gian chờ đợi kéo dài, gây rào cản cho phụ nữ khi cần tiếp cận dịch vụ y tế công bằng và kịp thời.
Bảo hiểm Xã hội (BHXH) – Khoảng cách giới và khu vực
Hệ thống BHXH hiện tại bộc lộ sự phân mảnh rõ rệt giữa khu vực chính thức và phi chính thức. Trong khi 58,6% lao động có lương tham gia BHXH bắt buộc, thì chỉ có khoảng 4,7% lao động phi chính thức tham gia BHXH tự nguyện (Số liệu thống kê quốc gia).
Bên cạnh đó, BHXH tự nguyện hiện chỉ bao gồm hai chế độ là hưu trí và tử tuất, hoàn toàn thiếu hụt các quyền lợi thai sản, ốm đau hay tai nạn lao động – những yếu tố đặc biệt quan trọng đối với phụ nữ nông thôn vốn chiếm tỷ lệ làm việc trong nông nghiệp (36,1%) cao hơn nam giới (33,5%).
Bảo hiểm Nông nghiệp – Tỷ lệ tham gia hạn chế
Mặc dù Chính phủ đã có các chính sách thí điểm và hỗ trợ lên tới 90% phí bảo hiểm cho hộ nghèo, nhưng tỷ lệ tham gia vẫn ở mức thấp kỷ lục, chỉ đạt 4,5%. Bảo hiểm nông nghiệp cũng đối mặt với nhiều thách thức trong triển khai, bao gồm việc chậm ban hành các hướng dẫn, quy trình đánh giá thiệt hại phức tạp và các tranh chấp thường xuyên về bồi thường giữa nông dân và đơn vị bảo hiểm. Hơn nữa, gánh nặng tài chính của bảo hiểm nông nghiệp đang đè nặng lên chính quyền địa phương, trong khi nhiều nơi thiếu nguồn lực cần thiết để tài trợ đầy đủ cho các chương trình này. Điều này nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết về việc tăng cường đầu tư và điều phối ở cấp quốc gia để đảm bảo khả năng tiếp cận bảo hiểm nông nghiệp rộng rãi và công bằng hơn.
Kiểm soát việc sử dụng hóa chất trừ sâu độc hại
Việc sử dụng hóa chất trừ sâu độc hại vẫn là một vấn đề nghiêm trọng, đặc biệt là đối với phụ nữ. Mặc dù các loại hóa chất trừ sâu cực kỳ độc hại (HHPs) được quản lý chặt chẽ tại Việt Nam, một số hoạt chất như cypermethrin vẫn được phép sử dụng. Được phân loại là độc hại trung bình, cypermethrin có liên quan đến ngộ độc cấp tính, độc tính đối với sự phát triển, ảnh hưởng đến hệ miễn dịch và rối loạn nội tiết. Ngoài những rủi ro đối với sức khỏe con người, việc sử dụng hóa chất trừ sâu tràn lan còn gây hại cho các loài thụ phấn như ong và gây suy thoái môi trường lâu dài.
Việc củng cố hệ thống nông nghiệp và an sinh xã hội của Việt Nam không chỉ là vấn đề cải cách chính sách mà còn là một cam kết về công lý, sự công bằng và khả năng phục hồi. Để đảm bảo không có nông dân nào, đặc biệt là phụ nữ nông thôn, bị bỏ lại phía sau, cần có sự quyết tâm cao, tầm nhìn bao trùm và những khoản đầu tư có ý nghĩa vào các giải pháp dài hạn, đáp ứng giới.
Dựa trên các phân tích thực chứng, việc củng cố hệ thống BTXH cần hướng tới sự bao trùm và nhạy cảm giới. Truy cập báo cáo Nghiên cứu “Bất bình đẳng trên đồng ruộng: Thúc đẩy quyền sử dụng đất đai, bảo vệ lao động và sinh kế bền vững cho phụ nữ nông thôn ở khu vực Đông Nam Á” tại link:
Hashtags: #UnequalFields #AnSinhXaHoi #Baotroxahoi #BinhDangGioi #PhuNuNongThon #ChinhSachNhaycamGioi #Tiengnoi_Phununongthon
