Ở Việt Nam, vị thành niên và thanh niên ở độ tuổi từ 10 đến 24 tuổi chiếm 30,2% với 25,33 triệu, trong độ tuổi 15-24 hiện chiếm 19,6% tổng dân số với số 16,44 triệu người[1]. Dự báo đến năm 2010, lực lượng này sẽ tiếp tục tăng và đạt 17,7 triệu người.

Việc bảo vệ, chăm sóc sức khoẻ sinh sản, sức khoẻ tình dục của vị thành niên và thanh niên đã nhận được sự quan tâm đặc biệt của chính phủ Việt Nam và được coi là một trong những trách nhiệm của Chính phủ, thể hiện trong những chính sách, chiến lược và luật pháp của Nhà nước.

Mặc dù có nhiều điều kiện thuận lợi và ủng hộ về mặt pháp luật, chính sách nhưng nhiều nghiên cứu cho thấy ở Việt Nam hiện có hàng loạt vấn đề về sức khoẻ sinh sản vị thành niên và thanh niên[2]. Điều tra quốc gia về vị thành niên và thanh niên Việt Nam (SAVY) cho thấy sự thiếu kiến thức và thông tin về sức khoẻ sinh sản kết hợp với những thay đổi về văn hoá, kinh tế – xã hội đã dẫn đến những hành vi có nguy cơ cao ở vị thành niên - thanh niên hiện nay. Số liệu cho thấy phần lớn thanh niên - vị thành niên từng có quan hệ tình dục trước hôn nhân đã không sử dụng bất kỳ một biện pháp tránh thai nào. Chỉ có 14% vị thành niên - thanh niên được hỏi đã từng sử dụng biện pháp tránh thai. Hậu quả là trung bình hàng năm có hàng trăm nghìn ca nạo phá thai (0,6 ca nạo phá thai/1 ca sinh mà 1/3 trong số đó là nạo phá thai ở những phụ nữ trẻ chưa kết hôn)[3]. Các nghiên cứu khác cũng cho thấy cứ trong ba nữ thanh niên độc thân tuổi 22-25 thì một người đã từng có quan hệ tình dục[4]. Tỷ lệ thanh niên và vị thành niên bị lây truyền qua đường tình dục, viêm nhiễm đường sinh dục, đặc biệt là HIV/AIDS ngày càng tăng do thiếu các kiến thức về vệ sinh thân thể và cách phòng tránh. Ở Việt Nam, tỷ lệ người nhiễm HIV ở lứa tuổi 20-29 đã tăng từ 15% năm 1993 lên 62% vào cuối năm 2002[5]. Điều đặc biệt đáng lưu ý là số người nhiễm HIV là nữ có xu hướng tăng trong khi số nam có xu hướng đi xuống và sự lây nhiễm của nữ là qua con đường tình dục và do sử dụng ma túy tăng lên. Tính đến cuối năm 20008, tình hình lây nhiễm hiện nay đã vượt ra ngoài nhóm ma túy và bán dâm và lan ra cộng đồng dân cư bình thường. Cũng như các nước, HIV ở Việt Nam được phân bổ theo nhóm trẻ, nhóm từ 13 - 49 tuổi chiếm hơn 97%. Số trẻ em dưới 13 tuổi chiếm 1,73%, tất cả đều bị lây nhiễm từ mẹ.

 Hiện nay, HIV/AIDS vẫn tập trung chủ yếu ở những người sử dụng ma tuý nhưng quan hệ tình dục không an toàn được dự báo sẽ trở thành con đường lây nhiễm chủ yếu trong thời gian tới[6].

Với tình hình như vậy, năm 2007 với sự tài trợ của Cơ quan phát triển quốc tế Đan Mạch, thông qua Hội kế hoạch hoá gia đình Đan Mạch, Trung tâm nghiên cứu Giới, Gia đình và Môi trường trong Phát triển (CGFED) đã thực hiện dự án mang tên: “Nâng cao kiến thức, kỹ năng và năng lực của vị thành niên/thanh niên, cha mẹ và cộng đồng về Giới, quyền Sức khoẻ sinh sản/sức khoẻ tình dục và phòng chống HIV/AIDS ở khu vực nông thôn Việt Nam”, gọi tắt là dự án “Giới và phòng chống HIV/AIDS”. Dự án được triển khai tại 4 tỉnh Bắc Giang, Nam Định, Phú Yên và Tp. Hồ Chí Minh.

Đây là dự án giai đoạn 2 kế tiếp giai đoạn 1 của dự án “Nâng cao kiến thức về Giới và các vấn đề Sức khoẻ sinh sản cho các gia đình nông thôn Việt Nam” đã được thực hiện trong 3 năm từ 10/2003 đến 9/2006. Dự án giai đoạn 1 đã đạt được những tiến bộ về kiến thức sức khoẻ sinh sản, sức khoẻ tình dục. Dự án giai đoạn 2 được thực hiện trong 5 năm từ 2007-2011, nhằm củng cố, duy trì và nhân rộng các hoạt động và các kết quả đã đạt được trong giai đoạn 1, đặc biệt tập trung vào việc nâng cao kiến thức và thay đổi hành vi của giới trẻ về các vấn đề liên quan đến quyền sức khoẻ sinh sản, quyền sức khoẻ tình dục, HIV/AIDS (chống kỳ thị, phân biệt với người có HIV/AIDS). Sự tham gia của các bậc cha mẹ và cộng đồng để tạo môi trường ủng hộ cho giới trẻ (bao gồm vị thành niên và thanh niên).

Mục tiêu phát triển của dự án nhằm Cải thiện chất lượng sống của nam và nữ vị thành niên – thanh niên ở nông thôn Việt Nam thông qua việc thúc đẩy và tuyên truyền vận động các quyền về sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục và công bằng giới bao gồm:

·        Phòng tránh các bệnh lây truyền qua đường tình dục bao gồm HIV/AIDS, mang thai và sinh con ngoài ý muốn, nạo phá thai

·        Chống bạo lực, lạm dụng và quấy rối tình dục.

Đánh giá dự án sau hai năm rưỡi thực hiện cho thấy dự án đã được thực hiện rất tốt trong việc tiếp cận tới các nhóm đích (vị thành niên/thanh niên, cha mẹ và cán bộ chủ chốt) với thông tin quyền sức khoẻ sinh sản/quyền sức khoẻ tình dục của vị thành niên/thanh niên. Số lượng cha mẹ, đặc biệt là vị thành niên và cán bộ chủ chốt tham gia vào các hoạt động dự án nhiều hơn kế hoạch hai năm rưỡi của dự án (đối với VTN/TN nhiều hơn so với kế hoạch 71% và đối với cán bộ chủ chốt con số này là hơn 400%).  Kiến thức về quyền sức khoẻ sinh sản và quyền sức khoẻ tình dục của các nhóm đích đã được cải thiện, 83% vị thành niên/thanh niên đã áp dụng những kiến thức mới thu được, có khả năng tự bảo vệ mình và ngày càng có nhiều cuộc trao đổi cởi mở giữa cha mẹ và con cái và giữa vị thành niên/thanh niên với nhau. Điều này đã làm thay đổi thái độ của các bậc cha mẹ với suy nghĩ cởi mở hơn, thừa nhận các quyền của vị thành niên, cho phép và tạo điều kiện để vị thành niên/thanh niên tìm kiếm thông tin về tuổi mới lớn, sức khoẻ sinh sản, sức khoẻ tình dục, phòng tránh lây truyền qua đường tình dục  (STIs), HIV/AIDS, có thai sớm và nạo phá thai, bạo lực, xâm hại tình dục. Các cán bộ chủ chốt ở 4 tỉnh địa bàn dự án đã áp dụng kiến thức mới vào công việc hàng ngày của họ và những vấn đề liên quan đến giới, quyền sức khoẻ sinh sản/sức khoẻ tình dục được các các bộ chủ chốt thuộc các ban ngành (cơ quan truyền thông đại chúng, y tế, giáo viên trường học, các đoàn thể,...) phổ biến rộng rãi trong thời gian thực hiện dự án. Những kết quả này cũng là yếu tố góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn tại các địa bàn dự án, đặc biệt là vị thành niên/thanh niên

Nhằm đánh giá lại những hoạt động dự án đã thực hiện trong giai đoạn đầu và bàn phương hướng hoạt động cho giai đoạn sau, từ ngày 26-28/8/2009, tại nhà khách của Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam (95 Trần Quốc Toản, Hoàn Kiếm, Hà Nội), Trung tâm nghiên cứu Giới, Gia đình và Môi trường trong Phát triển (CGFED) tổ chức hội thảo sơ kết dự án “Giới và phòng chống HIV/AIDS”. Tham gia hội thảo có gần 80 đại biểu đến từ các địa bàn dự án (huyện Lục Ngạn-Bắc Giang; huyện Ý Yên – Nam Định, huyện Sông Cầu – Phú Yên; huyện Bình Chánh – tp. Hồ Chí Minh), các cơ quan chính phủ (Vụ Bảo vệ sức khoẻ bà mẹ và trẻ em, Tổng cục Dân số và kế hoạch hoá gia đình, Bộ Y tế), các cơ quan phi chính phủ quốc tế (Quỹ Dân số thế giới - WPF, UNFPA), mạng lưới NGOs Việt Nam (CDG, Gencomnet, Dovipnet) và một số cơ quan báo chí. Đặc biệt, tham gia hội thảo còn có đại biểu là vị thành niên, thanh niên cùng các bậc cha mẹ, những người thuộc nhóm đối tượng đích và là nhân tố quan trọng làm nên thành công của dự án

Để biết thêm thông tin chi tiết xin liên hệ:

Chị Thân Nguyễn Phương Hải, cán bộ dự án

Trung tâm nghiên cứu Giới, Gia đình và Môi trường trong Phát triển (CGFED)

Điện thoại: (04) 3 7565 929                Fax: (04) 3 7565 874            Email: cgfed1993@gmail.com